Ο ΜΑΡΞ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ: Ο ΜΑΚΡΥΣ ΑΙΩΝΑΣ

Standard

σάρωση0004

Πίνακας Μπ. Μ.Κουστόντιεφ, Ο μπολσεβικος

Α΄ Μέρος

Μάρξ και Μαρξισμός

1840-2011

2014-02-17 Xomsmpaum 2

`

Προοίμιο Ftanei_pia: Δημοσιεύουμε σε τρεις συνέχειες το 16ο κεφάλαιο (επίλογος) από το μνημειώδες έργο του Eric HOBSBAWM 9 Ιουνίου 1917-1 Οκτωβρίου 2012 «Πώς να ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ», Μαρξ και Μαρξισμός 1840-2011,  Καθώς και την εισαγωγή του, συστήνοντας την αγορά και εμβριθή ανάγνωση του.(Εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ /Ιστορική Βιβλιοθήκη)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 ΤΟ ΑΝΑ ΧΕΙΡΑΣ ΒΙΒΛΙΟ, συλλογή διαφόρων κειμένων που έγραψα στο συγκεκριμένο πεδίο από το 1956 έως το 2009, ουσιαστικά αποτελεί μια μελέτη της εξέλιξης της σκέψης του Καρλ Μαρξ (και του αχώριστου φίλου του Φρίντριχ Ένγκελς) και της μεταθανάτιας επίδρασής της.

Δεν είναι μια ιστορία του μαρξισμού με την παραδοσιακή έννοια, παρότι ο πυρήνας του βιβλίου περιλαμβάνει έξι κεφάλαια που είχα γράψει για το φιλόδοξο και πολύτομο Storia del Marxisrno, που εκδόθηκε στα ιταλικά από τον οίκο Einaudi (1978-1982), με τον οποίο συνεργάστηκα ως επιμελητής και σύμβουλος.

Τα κεφάλαια αυτά, διορθωμένα, μερικές φορές ξαναγραμμένα και συμπληρωμένα, με ένα κεφάλαιο σχετικά με την υποχώρηση του μαρξισμού από το 1983 και μετά, καταλαμβάνουν περισσότερο από το μισό περιεχόμενο του βιβλίου.

Επίσης, το βιβλίο περιλαμβάνει μερικές ακόμη μελέτες σχετικά με αυτό που ονομάζεται στη γλώσσα των διανοουμένων «πρόσληψη των ιδεών» του Μαρξ και του μαρξισμού,  ένα δοκίμιο για τον μαρξισμό και τα εργατικά κινήματα μετά τη δεκαετία του 1890 (την πρώτη εκδοχή αυτού που έδωσα αρχικά ως διάλεξη στα γερμανικά στη Διεθνή Συνδιάσκεψη Ιστορικών του Εργατικού Κινήματος στο Αιντς), τρεις εισαγωγές στα έργα: Η κατάσταση της εργατική; τάξης του Ένγκελς, το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, καθώς και την εισαγωγή στις απόψεις του Μαρξ για τους προκαπιταλιστικούς κοινωνικούς σχηματισμούς, τις οποίες διατυπώνει στα σημαντικά χειρόγραφα τού 1850, γνωστά ως Grundrisse.

Ο μόνος μεταγενέστερος των Μαρξ και Ένγκελς Μαρξιστής για τον οποίο γίνεται συζήτηση στο παρόν βιβλίο είναι ο Α ντόνιο Γκράμσι.

Τα δύο τρίτα περίπου των κειμένων που περιλαμβάνονται στο βιβλίο είτε δεν έχουν εκδοθεί στα αγγλικά είτε δεν έχουν εκδοθεί καθόλου. Το 10 κεφάλαιο διαμορφώθηκε από το εμπλουτισμένο και ξαναγραμμένο υλικό μιας δημόσιας συζήτησης για τον Μαρξ που διοργάνωσε η Εβδομάδα Εβραϊκού Βιβλίου το 2007. Το ίδιο και το 13οκεφάλαιο. Το 15ο κεφάλαιο δεν έχει δημοσιευτεί ποτέ στο παρελθόν.

Τι είδους αναγνώστες είχα στο μυαλό μου όταν έγραφα αυτές τις μελέτες που τις συγκέντρωσα τώρα όλες μαζί; Σε κάποιες περιπτώσεις (1ο, 4ο, 5ο, 16ο και ίσως 12ο κεφάλαιο) σκεφτόμουν απλώς τους άντρες και τις γυναίκες που ενδιαφέρονται να ανακαλύψουν περισσότερα για το συγκεκριµένο θέµα.

Ωστόσο, τα περισσότερα από τα κεφάλαια προορίζονται για τους αναγνώστες µε ειδικότερο ενδιαφέρον για τον Μαρξ και τον Μαρξισµό, την αλληλεπίδραση µεταξύ ιστορικών συνθηκών και ανάπτυξης και επιρροής των ιδεών.

Αυτό που προσπάθησα να διασφαλίσω και για τις δύο οµάδες αναγνωστών είναι η αίσθηση ότι η συζήτηση γύρω από τον Μαρξ και τον µαρξισµό δεν είναι δυνατόν να περιορίζεται σε έναν διάλογο υπέρ ή κατά, στην ιδεολογική και πολιτική περιοχή που καταλαµβάνουν οι ποικίλες και µεταβαλλόµενες διακριτές τάσεις των µαρξιστών και των αντιπάλων τους. Τα τελευταία 130 χρόνια ο µαρξισµός αποτελεί σηµαντικό στοιχείο του πνευµατικού κλίµατος του σύγχρονου κόσµου, αλλά και η ίδια η παρουσία του, χάρη στην ικανότητά του να κινητοποιεί κοινωνικές δυνάµεις, υπήρξε σηµαντική και, σε ορισµένες περιόδους, αποφασιστική στην ιστορία του 20ού αιώνα.Ελπίζω ότι το βιβλίο µου θα βοηθήσει τους αναγνώστες να συλλογιστούν ποιο θα είναι το µέλλον του µαρξισµού, αλλά και το µέλλον της ίδιας της ανθρωπότητας τον 21ο αιώνα.

ERIC HOBSBAWM

Λονδίνο, Ιανουάριος 2011

16ο Κεφάλαιο

Μ

ΙΑ ΣΕΙΡΑ ΜΕΛΕΤΕΣ για την ιστορία του µαρξισµού φαίνεται ότι θεώρησαν ταιριαστό να ολοκληρώνονται µε ένα δοκίµιο για το οργανωµένο κίνηµα της εργατικής τάξης. Κατά τη γνώµη του Μαρξ, το προλεταριάτο προοριζόταν να γίνει ο «νεκροθάφτης του καπιταλισµού», ο ουσιαστικός συντελεστής του κοινωνικού µετασχηµατισµού. Στον 20ό αιώνα, τα περισσότερα οργανωµένα κινήµατα της εργατικής τάξης και των κοµµάτων συνδέθηκαν µε το όνειρο του Μαρξ για µια νέα κοινωνία («σοσιαλισµός»), και µε τη σειρά τους όλοι οι µαρξιστές, σχεδόν χωρίς εξαίρεση, είδαν τα εργατικά κόµµατα και κινήµατα ως το εκλεκτό τους πεδίο πολιτικής δράσης. Ωστόσο, ούτε ο µαρξισµός, ούτε τα εργατικά κινήµατα µπορούν να κατανοηθούν παρά µόνον ως ανεξάρτητοι ιστορικοί συντελεστές, που βρίσκονται σε σύνθετες και µεταβαλλόµενες σχέσεις µεταξύ τους. Ούτε, βεβαίως, µπορεί αλλιώς να κατανοηθεί ο αντίκτυπός είτε του ενός είτε του άλλου στην ιστορία του 20ου αιώνα.

Μολονότι κάθε αναγνώστης του Κοµµουνιστικού Μανιφέστου γνωρίζει ότι τα εργατικά κινήµατα έχουν πιο µακρά ιστορία, ωστόσο υπάρχει κάποια δικαιολογία η έρευνα αυτή των εργατικών κινηµάτων και των ιδεολογιών τους να ξεκινήσει από το τέλος του 19ου αιώνα. Σοβαρή ιστορία της βρετανικής εργατικής τάξης άρχισε να γράφεται τη δεκαετία του 1890, κυρίως µε τις αξιόλογες µελέτες των Ουέµπ για τον συνδικαλισµό (τρείντγιουνιονισµό). Η πρώτη συγκριτική παγκόσµια έρευνα εκδόθηκε το 1900: Die Gewerkschaftsbewegυng. Darstenυng der gewerkschaftlichen Organisation der Arbeiter υnd Arbeitgeber aner Lander (Το συνδικαλιστικό κίνηµα. Παρουσίαση της συνδικαλιστικής οργάνωσης των εργατών και των εργοδοτών σε όλες τις χώρες), του Βίλχελµ Κούλεµαν. Οι πρώτες ιστορίες που γράφτηκαν στο εσωτερικό των νέων σοσιαλιστικών κοµµάτων άρχισαν να εκδίδονται περίπου την ίδια περίοδο, π.χ, το 1898 η πρώτη εκδοχή της ιστορίας του Μέρινγκ για το Γερµανικό Σοσιαλδηµοκρατικό Κόµµα.

Επιπλέον, η δεκαετία του 1890 ήταν η δεκαετία που οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναγνώρισαν την πολιτική ύπαρξη των σταθερά οργανωµένων εργατικών κινηµάτων. Η βρετανική κυβέρνηση δηµοσίευσε την πρώτη Abstract οf Laboυr Stansncs (Επιτοµή Στατιστικής της Εργασίας) το 1893-1894. Η βελγική κυβέρνηση άρχισε να δηµοσιεύει την Revυe dυ Travail (Επιθεώρηση εργασίας) το 1896. Για πρώτη φορά ο βρετανός πρωθυπουργός λόρδος Ρόουζµπερι θεώρησε το 1894 πως είναι προσωπική του υπόθεση η επίλυση της διαφοράς  µεταξύ εργοδοτών και εργαζοµένων. Πέντε χρόνια αργότερα, ο γάλλος πρωθυπουργός  Βαλντεκ-Ρουσό ακολούθησε το παράδειγµά του, έχοντας κληθεί να κάνει το ίδιο µε τουξ απεργούς εργάτες στα έργα της Schneider-Creυsot. Και την ίδια χρονιά, η γαλλική κυβέρνηση έκανε ένα βήµα που συγκλόνισε βαθιά τα εργατικά πολιτικά κόµµατα ή τουλάχιστον τα σοσιαλιστικά: διόρισε έναν σοσιαλιστή σαράντα ετών, τον Αλεξάντρ Μιλεράν, στο υπουργείο Εµπορίου. Μέχρι τότε, και µάλιστα για πολλά χρόνια ακόµη, οι σοσιαλιστές  είχαν δεδοµένο πως ούτε θα σχηµάτιζαν κυβέρνηση, ούτε θα συµµετείχαν σε αυτήν µέχρι την επανάσταση ή µέχρι που µια γενική απεργία θα έριχνε τον καπιταλισµό ή, τουλάχιστον, µέχρι το αδιάλλακτο σοσιαλδηµοκρατικό κόµµα να κερδίσει µόνο του τη νίκη στις εκλογές. Από ιδεολογικής πλευράς, αυτή ήταν η κρίση που ξεκίνησε την πολιτική ιστορία του εργατικού κινήματος στον 20ό αιώνα.

Γιατί οι ευρωπαϊκές  κυβερνήσεις κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι θα έπρεπε να πάρουν στα σοβαρά τα εργατικά κινήµατα; Σίγουρα όχι λόγω της οικονοµικής ισχύος τους, µολονότι υπήρχαν πολλοί εργοδότες που υποστήριξαν ότι τα συνδικάτα ήταν έτοιμα να στραγγαλίσουν τη βιοµηχανία. Η συµµετοχή εργατών σε συνδικάτα ήταν ακόµη περιορισµένη περίπου το 15-20% στη Βρετανία και στη Γαλλία και µάλλον λιγότερο στη Γερµανία. Ούτε επειδή το εργατικό κίνηµα είχε σηµαντική πολιτική παρουσία, εκτός από τη Γερµανία, όπου το Σοσιαλδηµοκρατικό Κόµµα ήταν µακράν η ισχυρότερη εκλογική δύναµη µε ποσοστό 30% επί των (αντρών) ψηφοφόρων. Ωστόσο, εάν ήταν να εισαχθεί η δηµοκρατία των εκλογέων, όπως φαινόταν πιθανό να συµβεί, τότε τα εργατικά κόµµατα θα αντιπροσώπευαν µεγάλη δύναµη του εκλογικού σώµατος, όπως άλλωστε συνέβη στη Σκανδιναβία και σε άλλες χώρες τα χρόνια πριν το 1914. Παραταύτα, το στοιχείο που πραγµατικά έκανε τις κυβερνήσει; να ανησυχούν, δεν ήταν η εκτίµηση της εκλογικής δύναµης των εργατικών κοµµάτων, αλλά η πρόδηλη ταξική συνείδηση των εργατών, η οποία εκφράστηκε µέσω των νέων και συντριπτικά «κόκκινων» ταξικών κοµµάτων. Όπως το έθεσε ο Ουίνστον Τσώρτσιλ, ως πρόεδρος του Board of Trade1 στη νέα µεταρρυθµιστική φιλελεύθερη κυβέρνηση του 1906, εάν το παλιό δικοµµατικό σύστηµα των Συντηρητικών και των Φιλελεύθερων κατέρρεε, η βρετανική πολιτική θα µετατρεπόταν σε ανοικτή ταξική πολιτική, δηλαδή σε µια πολιτική που θα κυριαρχούνταν από τη σύγκρουση των ταξικών συµφερόντων.Στη Βρετανία, όπου οι περισσότεροι από τους κατοίκους ήταν ή θεωρούσαν τον εαυτό τους «εργάτη». αυτό έµοιαζε µε ζήτηµα έκτακτης ανάγκης, αλλά η αποφυγή της πολιτικής της ταξικής πάλης ήταν ένα γενικό πρόβληµα.

(1. Board of Trade: η υπηρεσία µε στάτους υπουργείου, που είχε την εποπτεία του εµπορίου και της βιοµηχανίας [Σ.τ.Ε.]).

Η κρίση Μιλεράν ανάγκασε τα νέα εργατικά κόµµατα για πρώτη φορά. αλλά όχι για τελευταία, να εξετάσουν τη σχέση τους µε το σύστηµα. µέσα στο οποίο λειτουργούσαν. Η στιγµή ήταν προφανώς ώριµη γι’ αυτή την ερώτηση, αφού σχεδόν ταυτόχρονα (το φθινόπωρο του 1899) ο Έντουαρντ Μπέρνσταϊν, ένας από τους πρώτους στυλοβάτες του γερµανικού µαρξισµού, δηµοσίευσε το δικό του µανιφέστο τού ρεφορµισµού, το Οι προϋποθέσεις για τον Σοσιαλισµό και τα καθήκοντα της Σοσιαλδημοκρατίας (Die Voraυssetzυngen des Sozialismυs υnd die Aυfgaben der Sozialdemokratie), που έµελλε να προκαλέσει µια αρκετά δηκτική αντιπαράθεση εντός του διεθνούς κινήµατος. Εξάλλου, δεν είναι άσχετο ότι αυτή ήταν επίσης η στιγµή που, και πάλι για πρώτη φορά, εκδόθηκαν βιβλία µε τίτλους όπως Η κρίση του µαρξισµού (The Crisis of Marxism) (από τον Μάζαρικ, τον µετέπειτα πρόεδρο της Τσεχοσλοβακίας).

Το κεντρικό ερώτηµα που έθεσε τόσο η κρίση Μιλεράν όσο και η συζήτηση για τον ρεβιζιονισµό του Μπέρνσταϊν ήταν: µεταρρύθµιση ή επανάσταση; Δεδοµένου ότι µέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1890 δεν µπορούσε να αναµένεται η άµεση κατάρρευση του καπιταλισµού, τουλάχιστον στις ανεπτυγµένες οικονοµίες, ποιο ήταν το ιστορικό καθήκον των εργατικών κινηµάτων; Με άλλα λόγια, υπήρχε ένας µη επαναστατικός δρόµος για τον σοσιαλισµό; Οι περιπτώσεις του Μιλεράν και του Μπερνσταϊν ήταν ιδιαίτερα σκανδαλώδεις, διότι δεν άφηναν κανέναν δρόµο διαφυγής από την κατηγορηµατική µορφή µε την οποία έθεσαν αυτό το ερώτηµα. Ο Μπέρνσταϊν έπρεπε να απορριφθεί, επειδή εξόργισε όλα τα τµήµατα της Διεθνούς προτείνοντας ουσιαστικά την πλήρη αναθεώρηση του µαρξισµού, και γι’ αυτό τον αποκήρυξαν οι πάντες. Το κίνηµα χειρίστηκε την υπόθεση του Μιλεράν µε περισσότερη περίσκεψη, δεδοµένου ότι αφορούσε ένα µεµονωµένο άτοµο και εποµένως, η στάση του δεν έθετε υπό αµφισβήτηση τη σοσιαλιστική θεωρία. Προτάθηκε µια συµβιβαστική λύση, η οποία στην πράξη έκανε δυνατή τη συµµετοχή ατόµων, αλλά όχι ακόµη κοµµάτων σε «αστικές κυβερνήσεις». Όσο για τον Μπέρνσταϊν, η σοσιαλδηµοκρατία στην πράξη αποδέχτηκε τη θέση ότι το κύριο καθήκον του κινήµατος, στο πλαίσιο του καπιταλισµού, ήταν η βελτίωση των συνθηκών ζωής των εργατών, ενώ ταυτόχρονα αποκήρυσσε κατηγορητικά τη θεωρητική αιτιολόγηση του ρεφορμισμού. Στην πραγµατικότητα, µετά το 1900, ακόµη και τα µαρξιστικά εργατικά κινήµατα στις κυριότερες καπιταλιστικές χώρες έζησαν µάλλον σε µια µη αναγνωρισµένη συµβίωση µε τον καπιταλισµό παρά σε κατάσταση πολέµου.

Ενώ εργατικό κίνηµα και σοσιαλισµός φαίνονταν αδιαχώριστα, τα δύο κινήµατα δεν ήταν τα ίδια. Ο Μιλεράν και ο Μπέρνσταϊν αντιπροσώπευαν µια κρίση του σοσιαλισµού, αλλά όχι των εργατικών κινηµάτων. Σε µια διεθνή διάσκεψη των ιστορικών της εργατικής τάξης και του εργατικού κινήµατος συζητήθηκε κατά λάθος το θέµα «Το εργατικό κίνηµα ως σχέδιο της νεωτερικότητας που απέτυχε». Τα εργατικά κινήµατα και η ταξική συνείδηση δεν είναι «σχέδια», αλλά, σε µια συγκεκριµένη φάση της κοινωνικής παραγωγής, λογικά αναγκαία και πολιτικά σχεδόν αναπόφευκτα χαρακτηριστικά των τάξεων αντρών και γυναικών που αµείβονται µε µισθό εργασίας. Ο όρος «σχέδιο» ισχύει µάλλον για τον σοσιαλισµό, δηλαδή αφορά την πρόθεση αντικατάστασης του καπιταλισµού από ένα νέο οικονοµικό σύστηµα και µια νέα κοινωνία. Εργατικά κινήµατα εµφανϊστηκαν σε όλες τις κοινωνίες που είχαν εργατική τάξη, εκτός από εκεί όπου εµποδίστηκε η εµφάνισή τους µε τον καταναγκασµό και την τροµοκρατία.

Τα εργατικά κινήµατα διαδραµάτισαν σηµαντικό ρόλο στην ιστορία των ΗΠΑ. Και εξακολουθούν να παίζουν ρόλο εντός του Δηµοκρατικού Κόµµατος. Ταυτόχρονα, το ερώτηµα «Γιατί δεν υπάρχει σοσιαλισµός στην Αµερική;» είχε ήδη τεθεί το 1906 -ιδιαίτερα από τον άλλοτε µαρξιστή Βέρνερ Ζόµπαρτ-, παίρνοντας ως δεδοµένη την απουσία ή την ασηµαντότητα του σοσιαλισµού εκεί, είτε ως ιδεολογία; είτε ως πολιτικού κινήµατος. Στη Βρετανία, το συνδικαλιστικό κίνηµα Lib-Lab (Lib από το Liberal party και Lab από το Laboυr party) επιδίωξε την πολιτική στήριξη του κόµµατος των Φιλελευθερων, µε το οποίο δεν είχε διακόψει εντελώς τις σχέσεις του µέχρι και µετά τον Μεγάλο Πόλεµο. Στην Αργεντινή, οι σοσιαλιστές και οι κοµµουνιστές, απογοητευµένοι για πολύ µεγάλο χρονικό διάστηµα ήταν δύσκολο να καταλάβουν πώς θα µπορούσε να αναπτυχθεί στη χώρα αυτή, τη δεκαετία του 1940, ένα πολιτικά ανεξάρτητο και ριζοσπαστικό εργατικό κίνηµα, που ιδεολογία του (ο περονισµός) ήταν κυρίως η πίστη σε έναν δηµαγωγό στρατηγό.

Επιπλέον, υπήρξαν δραστήρια αντισοσιαλιστικά εργατικά κινήµατα, καλόπιστα όπως η Πολωνική Αλληλεγγύη, καθώς και εργατικά κινήµατα δεµένα µε συγκεκριµένους εθνικισµούς ή θρησκείες, µε ή χωρίς συνδέσεις µε άλλες ιδεολογίες. Έτσι, η προσπάθεια της βρετανικής κυβέρνησης στη δεκαετία του 1970 να συµπεριλάβει τους Ρωµαιοκαθολικούς στην κυβέρνηση της Βόρειας Ιρλανδία; υπονοµεύθηκε από τη γενική απεργία της προτεσταντικής εργατικής τάξης. Αντίθετα, στην ιστορία καταγράφεται η παρουσία σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών κινημάτων, που ούτε είχαν ούτε επιζητούσαν να έχουν ταξική βάση, όπως τα ορθόδοξα αλλά και αιρετικά χριστιανικά κινήματα ή όπως οι διάφοροι «ουτοπικοί σοσιαλιστές» του 190υ αιώνα που έχτιζαν κοινότητες και οι οποίοι, παραδόξως, ήταν πιο δημοφιλείς σ ΗΠΑ παρά οπουδήποτε αλλού.

Είναι αδιαμφισβήτητο, φυσικά, ότι από την εποχή του Koμμoυνιστικού Μανιφέστου μέχρι το 1970 τα εργατικά κινήματα που δεν είχαν σχέση τον σοσιαλισμό ήταν η εξαίρεση. Στην πράξη, είναι αδύνατο να βρεθεί εργατικό κίνημα, οποιουδήποτε είδους, στο οποίο οι σοσιαλιστές ή οι άνθρωποι που διαμορφώθηκαν στα σοσιαλιστικά κινήματα να μην παίζουν σημαντικό ρόλο. Αυτή η συμβίωση του εργατικού κινήματος και του σοσιαλισμού δεν ήταν τυχαία. Και οι δύο πλευρές αποκόμισαν οφέλη από τη συμβίωση τους, εκτός από τα συστήματα του «υπαρκτού σοσιαλισμού», τα οποία κατήργησαν τα εργατικά κινήματα στο όνομα των κομμάτων που ισχυρίζονταν ότι εκπροσωπούσαν την εργατική τάξη και στο όνομα του σοσιαλισμού.

Παρόλα αυτά, τα εργατικά κινήματα και ο σοσιαλισμός δεν βρίσκονταν κατ’ ανάγκη σε αντιστοιχία. Πράγματι, οι μαρξιστές θεωρητικοί, από τον Καουτσκυ έως τον Λένιν, έκριναν ότι τα εργατικά κινήματα δεν παράγουν αυθόρμητα σοσιαλισμό, αλλά ότι θα έπρεπε να εισαχθεί σε αυτά από έξω. Αυτό ήταν ίσως υπερβολή. Θα μπορούσε να υποστηριχτεί ότι ο αιώνας της Αμερικανικής, της Γαλλικής και της Βιομηχανικής Επανάστασης δημιούργησε τη δυνατότητα της ανατροπής της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων και την αντικατάστασής της από μια εντελώς διαφορετική και καλύτερη κοινωνία ως μέρος ενός ευρύτερου πνευματικού πλαισίου, τουλάχιστον στη Δύση.

Ο αγώνας των εργαζομένων για καλύτερες συνθήκες, ουσιαστικά για όλους, υποδήλωσε τη δυνατότητα μιας τέτοιας, καλύτερης, δηλαδή κοινωνικά πιό δίκαιης, κοινωνίας, και μάλιστα μιας κοινωνίας που θα βασίζεται στην κοινότητα και στη συνεργασία και όχι στον ανταγωνισμό. Τα κινήματα τι φτωχών ήταν πιθανό να εγκρίνουν και να ευνοούν αυτή την προοπτική. Αυτό που έπρεπε να εισαχθεί στο εργατικό κίνημα από έξω ήταν κάτι άλλο:το συγκεκριμένο όνομα και το περιεχόμενο της νέας κοινωνίας, μια στρατηγική για τη μετάβαση από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό και, πάνω από όλα  η ιδέα ενός πολιτικά ανεξάρτητου ταξικού κόμματος που θα δραστηριοποιείται σε εθνική κλίμακα. Οργανισμοί όπως τα εργατικά συνδικάτα ή οι σύλλογοι αλληλοβοήθειας και συνεργασίας μπορεί να προκύψουν αυθόρμητα  από την εμπειρία της ζωής των εργατών, όχι όμως τα πολιτικά κόμματα.

Η θεμελιώδης συμβολή του Μαρξ και του Ένγκελς από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο και μετά ήταν πως η ταξική οργάνωση των εργατών πρέπει λογικά να βρει έκφραση σε ένα πολιτικό κόμμα που θα αναπτύσσει τη δράση του σε όλη την επικράτεια ή ακόμα και πέραν αυτής , (κατά γενική ομολογία, η δυνατότητα αυτή υπήρχε μόνο σε συνταγματικά, φιλελεύθερα ή αστικοδημοκρατικά κράτη).

Η πρόταση αυτή είχε τεράστια ιστορική σημασία, όχι μόνο για το εργατικό κίνημα, το οποίο δεν θα μπορούσε να προχωρήσει πολύ μακριά χωρίς την κινητοποίηση της κρατικής στήριξης εις βάρος των εργοδοτών, αλλά και για τη δομή της σύγχρονη; πολιτικής γενικότερα. Επίσης αποδείχτηκε ρεαλιστική, επειδή αρκετά τέτοια κόμματα, μερικά από τα οποία ακόμα διατηρούν τους αρχικούς τους ταξικούς δεσμούς -το Εργατικό Κόμμα, το ΕΙ Partido Socialista Obrero Εspanol, το Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti, το Det Norske Arbeiderparti-, προέκυψαν μετά τον θάνατο του Μαρξ, προορισμένα να γίνουν και να παραμείνουν κυβερνητικά κόμματα ή αξιωματική αντιπολίτευση σε μεγάλο μέρος της μη κομμουνιστικής Ευρώπης.

Είναι ένα τεκμήριο της σχεδόν απαράμιλλης συνέχειας και σπουδαιότητας της ηπείρου μας. Παρεμπιπτόντως, έτσι αναιρείται η δοξασία ότι τα εργατικά κινήματα πρέπει να γίνουν ή να παραμείνουν επαναστατικά, επειδή δεν μπορούν να πετύχουν ουσιαστικά τίποτα υπό τον καπιταλισμό. Όσον αφορά την υπόθεση, ότι μέσω της ιστορικής αναγκαιότητας το προλεταριάτο ήταν ή θα γινόταν μια «πραγματικά επαναστατική τάξη», είναι πλέον προφανές πως ήταν αβάσιμη. Επιπλέον, η ιστορία μας έχει διδάξει επίσης, πως οι επαναστάσεις συνιστούν ένα υπερβολικά περίπλοκο σύνολο γεγονότων για να θεωρηθούν ως απλά αντίγραφα ταξικής δομής.

`

Β΄ Μέρος 

(Συνεχίζεται)

Advertisements

One response »

  1. Παράθεμα: Ο ΜΑΡΞ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ: Ο ΜΑΚΡΥΣ ΑΙΩΝΑΣ (Β΄ΜΕΡΟΣ) | ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s