Συνέντευξη Paul Mason: «Ζούμε την αρχή μιας μεγάλης αλλαγής»

Standard

Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα βιβλία των τελευταίων χρόνων είναι το «Why it’s kicking off everywhere» του Πολ Μέισον. Το βιβλίο αποτελεί μια διεισδυτική καταγραφή των εξεγέρσεων που ξεπήδησαν σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη από το 2009. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι πως μιλά για κινήματα και εξεγέρσεις που γεννά η κρίση σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, δηλαδή όσο η κρίση βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη και οι εξεγέρσεις συνεχίζουν να ξεσπούν ασταμάτητα.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά, με τίτλο «Ο κόσμος σε εξέγερση», από τις εκδόσεις Δίαυλος. Με αφορμή την ελληνική έκδοση, συζητήσαμε με τον συγγραφέα για τον νεοφιλελευθερισμό και τα κοινωνικά δίκτυα, αναζητήσαμε ομοιότητες και διαφορές των εξεγέρσεων και αναζητήσαμε τον ορίζοντα της αλλαγής. Ο Πολ Μέισον είναι συντάκτης του Channel 4 News και πρώην οικονομικός συντάκτης του Newsnight στο BBC 2.

Αποσπάσματα του βιβλίου στο τέλος άρθρου *

`

Πηγή UNFOLLOW

Πέμπτη 16 Ιανουαρίου 2014

Συνέντευξη: Χρήστος Αβραμίδης και Αντώνης Γαλανόπουλος

`

paulmasonblog_copyΣτο βιβλίο σας περιγράφετε αρκετά διαφορετικά κινήματα με διαφορετικούς στόχους και διαφορετικές οργανωτικές δομές. Ποιοι είναι οι παράγοντες που συνδέουν και διαχωρίζουν όλες αυτές τις εξεγέρσεις; Υπάρχει ένας παράγοντας που τις επικαθορίζει, όπως η τάξη, η ηλικία ή το μορφωτικό επίπεδο; Είναι αρκετό το στοιχείο ότι οι άνθρωποι  βρίσκονται σε εξέγερση για να συμπεριλάβει κανείς αγώνες με διαφορετικούς στόχους στο ίδιο συνεχές;

Σίγουρα δεν περιλαμβάνω όλους τους αγώνες που διεξάγονται στο νέο φαινόμενο που περιγράφω: για παράδειγμα, στην Ουκρανία και στην Ταϊλάνδη έχουμε μαζικές διαδηλώσεις που ουσιαστικά καθοδηγούνται από διαιρέσεις, διασπάσεις της άρχουσας ελίτ. Χρησιμοποιούν ψηφιακά δίκτυα και κάποιες οριζόντιες μεθόδους, αλλά δεν καθοδηγούνται από την απόλυτη δύναμη για την οποία μιλάω εδώ, δηλαδή τη δυσαρέσκεια με ό,τι μπορεί να προσφέρει ο  νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός. Το επιχείρημά μου είναι ότι ο νεοφιλελευθερισμός έχει αποτύχει από τρεις απόψεις: το οικονομικό του μοντέλο έχει καταρρεύσει, η υπόσχεσή του στους νέους και τους εργαζόμενους στον αναπτυγμένο κόσμο -μετά από δύο δεκαετίες στασιμότητας των μισθών– είναι η περαιτέρω φτώχεια, και, έχοντας δημιουργήσει μια γενιά ατομικιστών, δεν μπορεί να προσφέρει πλέον ό,τι επιθυμεί το άτομο: ειρήνη, ασφάλεια και ελευθερία.

Οι διάσπαρτες  εξεγέρσεις που  σημειώνονται παγκοσμίως, έχουν έναν κοινό εχθρό; Αν ναι, θα έπρεπε αντιστοίχως να συγκροτηθούν σε ένα ενιαίο σώμα; Συμμερίζεστε το σχήμα Αυτοκρατορίας και Πλήθους που προτείνουν οι Χαρντ και Νέγκρι;

Για να είμαι ειλικρινής, η έννοια του Πλήθους των Χαρντ και Νέγκρι είναι σκόπιμα ασαφής. Είναι σαν να λένε: υπάρχει μια μάζα ανθρώπων που βρίσκεται σε αντίθεση με το σύστημα, η οποία παρασύρεται νομαδικά από τον έναν αγώνα στον άλλο, και δεν έχουμε κανένα μοντέλο για το τι θα κάνουν μέχρι να το κάνουν. Το κείμενο που κατά τη γνώμη μου συλλαμβάνει την ουσία του  νέου πνεύματος διαμαρτυρίας είναι «Η επερχόμενη εξέγερση» (The Coming Insurrection) , από τη λεγόμενη «Αόρατη Επιτροπή» (Invisible Committee) . Υποστηρίζει ότι το σημαντικό δεν είναι η ενοποίηση των αγώνων ενάντια σε έναν κοινό εχθρό, αλλά η συνέχιση κάθε αποσπασματικού αγώνα με έναν οριζόντιο τρόπο, αποφεύγοντας τη γραφειοκρατία, οικοδομώντας στοιχεία ενός νέου κόσμου στα ερείπια του παλιού. Όταν το διάβασα για πρώτη φορά σκέφτηκα ότι αυτό είναι καθαρή ουτοπία: μετά το είδα, λιγότερο ή περισσότερο αυθόρμητα, να ακολουθείται από ανθρώπους που ποτέ δεν θα μπορούσαν να το έχουν διαβάσει.

Το βιβλίο σας αναφέρεται στη διετία 2009-2011. Η διετία 2011-2013 που ακολούθησε φαίνεται να επιβεβαιώνει την εικόνα που περιγράφετε στις σελίδες του βιβλίου σας. Μετά από 4 διαδοχικά χρόνια εξεγέρσεων, που πιστεύετε ότι οδηγούμαστε; Μπορούν αυτοί οι αγώνες να απορροφηθούν από το σύστημα ή είμαστε πράγματι σε μια περίοδο δομικής μετάβασης όπως υποστηρίζουν θεωρητικοί σαν τον Βάλερσταϊν;

Νομίζω ότι είμαστε στα πρώτα χρόνια της συνειδητοποίησης του γεγονότος όχι μόνο ότι «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός» , αλλά ότι ο άλλος κόσμος θα πρέπει να χτιστεί εποικοδομητικά με βάση όλα όσα ήταν θετικά στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και των δικτύων. Αλλά τα μοντέλα της μετάβασης στον «άλλο κόσμο» σχεδόν δεν υπάρχουν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι διαδηλώσεις φαίνεται να μην έχουν στόχο. Αυτό που κάνουν είναι να απαντούν στα συμπτώματα της νεοφιλελεύθερης εξουσίας. Έτσι, στην Τουρκία , ο Ερντογάν είναι παντοδύναμος γιατί υποστηρίζεται από την παγκόσμια νεοφιλελεύθερη ελίτ, απευθύνεται σε εκείνο το τμήμα των συντηρητικών θρησκευτικών μαζών που τον υποστήριξε, και χρησιμοποιεί αύρες νερού απέναντι σε όλες τις σοβαρές διαμαρτυρίες. Στο Gezi είδα αστούς, κοσμικούς μορφωμένους Τούρκους να προσπαθούν βασικά να οικοδομήσουν για λίγες μέρες μια κοινωνία, όπως θα την ήθελαν, δηλαδή ελεύθερη. Αλλά από αυτές τις «επιδείξεις» -χρησιμοποιώ τον όρο κυριολεκτικά, όπως όταν κάποιος σας δείχνει πώς να χρησιμοποιήσετε ένα μπλέντερ στο πολυκατάστημα– έως την πραγματική δημιουργία του ίδιου του πράγματος υπάρχει μεγάλη απόσταση.

Εκτός από μια τάση ριζοσπαστικοποίησης των μαζών προς τα αριστερά παρατηρείται ταυτόχρονα μια κίνηση προς την αντίθετη κατεύθυνση, μια ανάπτυξη συντηρητικών, αντιδραστικών, ακροδεξιών κινημάτων. Στην Ελλάδα η Χρυσή Αυγή διατηρεί μια αξιοσημείωτη δυναμική ακόμα και μετά από μια δολοφονία. Πώς ζήσατε αυτό το φαινόμενο του δεξιού εξτρεμισμού σε άλλες χώρες και σε τι διαφέρει από τη φασιστική δεξιά στην Ελλάδα;

Η Χρυσή Αυγή πέτυχε με σιδερογροθιές και ναζιστικά εμβλήματα αυτό που η Μαρίν Λεπέν έπρεπε να πετύχει φορώντας ένα κοστούμι Chanel: μια διψήφια δημοσκοπική καταγραφή. Αυτό συνέβη επειδή η Ευρώπη επέβαλε μια κοινωνική καταστροφή στην Ελλάδα . Όπως ένας Ευρωπαίος Επίτροπος, επικριτικός με τη λιτότητα, το έθεσε σε μένα: «η Κομισιόν στο σύνολό της έχει υψηλή διάθεση για ρίσκο». Νομίζω ότι η ανοχή, η σύμπλευση του ελληνικού συντηρητικού χώρου με την ατζέντα της Χρυσής Αυγής είναι καλά τεκμηριωμένη, και η γενική αντίληψη της διαφθοράς στην επίσημη πολιτική -και η οικογενειοκρατία- έδωσε επίσης ένα προβάδισμα στη Χρυσή Αυγή. Όταν πήρα συνέντευξη από τον Ηλία Παναγιώταρο, το 2012,τον βρήκα  να πιστεύει πολύ σοβαρά ότι αν μια κοινωνική κρίση φέρει τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία «θα είμαστε οι επόμενοι». Πιστεύω ότι η Ελλάδα και ο κόσμος είναι τυχερός που δεν υπήρχε μία Marine Le Pen μέσα στην Χρυσή Αυγή – δεν υπήρχε κανείς να πει «Ρε παιδιά ίσως το να έχουμε όπλα και ναζιστικές στολές στις βίλες μας δεν είναι μεγάλη διαφήμιση για τα δημοκρατικά μας διαπιστευτήρια». Ωστόσο, τώρα πια είναι στα χέρια του ελληνικού νομικού συστήματος.

Κάποτε η νεολαία εθεωρείτο πιο ριζοσπαστικό στρώμα λόγω της μικρότερης επαφής της με τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους – με την έννοια που τους δίνει ο Αλτουσέρ. Σήμερα, όλο και πιο διευρυνόμενα κοινωνικά στρώματα φαίνεται να απαγκιστρώνονται από έναν από τους κυριότερους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους, τα ΜΜΕ, και να ενημερώνονται όλο και περισσότερο από τα social media και από μια οριζόντια δημοσιογραφία των πολιτών. Τι ρόλο έπαιξε αυτό, κατά τη γνώμη σας, στις εξεγέρσεις των τελευταίων ετών;

Είναι ένας κομβικός παράγοντας. Δεν συμφωνώ με την έννοια του Αλτουσέρ και είμαι επίσης επικριτικός απέναντι στον Τσόμσκι και τον Χέρμαν . Αλλά βασικά το διαδίκτυο επέτρεψε στους ανθρώπους να απελευθερωθούν από τις ιεραρχίες της ενημέρωσης. Θα το είχαν κάνει αυτό έτσι κι αλλιώς και το έκαναν ακόμη και στην περίοδο της ανάπτυξης. Κοιτάξτε την αναντιστοιχία ανάμεσα στον τρόπο που οι άνθρωποι πραγματικά ζουν και στο τι προβάλλεται στην τηλεόραση. Τώρα, όμως, ο νεοφιλελευθερισμός έρχεται σε αυτούς και τους λέει: για να παραμείνει το 1% πλούσιο, θα πρέπει να γίνετε η πρώτη γενιά από τη δεκαετία του 1930 που θα είναι φτωχότερη από τους γονείς της. Μόνο ιδεολογίες του έθνους και της μοίρας μπορούν πραγματικά να το αντέξουν αυτό, αλλά ακόμη και αυτές οι ιδεολογίες –για παράδειγμα, οι έλληνες φασίστες- αντιτίθενται στη λιτότητα. Δεν είναι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η δημοσιογραφία των πολιτών -παρότι τα ελληνικά επίσημα μέσα έχουν περισσότερο ή λιγότερο καταστρέψει την αξιοπιστία τους εξαιτίας της μη κάλυψης των γεγονότων κατά τη διάρκεια της κρίσης- αλλά είναι κάτι πιο διάχυτο και διαπεραστικό: Το κοινωνικό δίκτυο απλά καίει την προπαγάνδα.

1530389_10151917396363565_1081931511_n

Ακολουθούν αποσπάσματα του βιβλίου

Στις εξεγέρσεις που περιγράφετε, συμμετείχαν πολλά διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, όμως το κύριο υποκείμενο φαίνεται να είναι ο δικτυωμένος, μορφωμένος νέος. Το βιβλίο σας απευθύνεται μόνο σε αυτόν; Τι έχει να κερδίσει ο καταπιεσμένος σε όλη την υφήλιο παίρνοντας στα χέρια του το βιβλίο σας;

Αν εννοείτε τους κατοίκους των παραγκουπόλεων στη Μανίλα ή στο Ναϊρόμπι, πολλοί από αυτούς είναι ήδη δικτυωμένα άτομα. Πήγα σε ένα ίντερνετ καφέ χτισμένο από κόντρα πλακέ και φύλλα από χαρτόνι, σε μια φτωχογειτονιά πάνω από ένα βρώμικο κανάλι. Τα παιδιά έφτιαχναν τα βιογραφικά τους, έμπαιναν στο facebook ή έπαιζαν online παιχνίδια. Ακόμη και στην Κίνα -όπου το διαδίκτυο αστυνομεύεται πλήρως- υπάρχει ίντερνετ καφέ ακόμα και στη γωνία της φτωχότερης συνοικίας εργατών και αυτά που λένε και κάνουν οι άνθρωποι είναι γεμάτα οργή και περιφρόνηση για το πως είναι η κοινωνία. Ζούμε την αρχή μιας μεγάλης αλλαγής. Νομίζω ότι είναι τουλάχιστον τόσο μεγάλη όσο η εφεύρεση της τυπογραφίας και η ανακάλυψη της Αμερικής. Το μόνο ερώτημα είναι αν το αποτέλεσμα θα είναι μια τρίτη μορφή του καπιταλισμού -που βασίζεται στη γνώση- ή κάτι διαφορετικό.

Orange flower border

Πωλ Μέισσον

Πρόλογος του συγγραφέα για την ελληνική έκδοση

`

Σ’Έλληνες σαν κ’ εµάς δεν κάνουν τέτοιες µικροπρέπειες.

Το αίµα της Συρίας και της Αιγύπτου

που ρέει µες στες φλέβες µας να µη vτραπoύµε,

να το τιµήσουµε και να το καυχηθούµε.

`

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

«Επάνοδος από την Ελλάδα»

 

 

ις λέξεις αυτές τις γράφω ενώ είµαι στα Εξάρχεια, σχεδόν τέσσερα χρόνια από τότε που ξεκίνησε η κοινωνική καταστροφή της Ελλάδας.

Μόλις είδα τα ηγετικά στελέχη της Χρυσής Αυγής να οδηγούνται στον εισαγγελέα από µονάδες της αντι-τρομοκρατικής, κατηγορούµενοι για φόνο και σύσταση εγκληµατικής οργάνωσης.

Αντί του ενθουσιασµού κυριαρχεί η κούραση και η ανησυχία, ακόµα και µεταξύ των ακτιβιστών που συνάντησα στο Σύνταγµα το καλοκαίρι του 2011.

Πήγα σε ένα µπαρ η παρέα µου πρώην µέλη του ΚΚΕ. «Παντού βρίσκεις πρώην µέλη όλων των οργανώσεων», αστειεύτηκαν. Συναντήθηκα µε κάποιες επαφές µου από τον αναρχικό χώρο το µεσηµέρι έπρεπε να συρθούν από το κρεβάτι για να ‘ρθουν. Ένας φίλος, παράνοµος µετανάστης που αγωνίζεται σκληρά για να μην απελαθεί, μου έστειλε μήνυμα από το γιαπί όπου μένει στην Κόρινθο: «Μάλλον θα τα παρατήσω».

14

Σίγουρα, σημειώνω, η θεσμική επίθεση εναντίον των ναζί δεν μπορεί παρά να είναι ένα σημείο καμπής. Κάποιοι απαντούν: «Πανηγύρι είναι, τσίρκο». Ένας συνάδελφός μου, δημοσιογράφος, περιγράφει το νεκρό βλέμμα του κόσμου στο μετρό της Αθήνας, ενώ διαβάζουν τα γεγονότα στις εφημερίδες: «Τίποτα δεν θα αλλάξει».

Για τρία χρόνια οι Έλληνες, οι θεσμοί τους και η ψυχή τους σφυροκοπούνται από τη λιτότητα. Και φαίνεται σαν να μην υπάρχει τέλος. Η στιγμή της ελπίδας, που εμφανίστηκε μεταξύ των κατασκηνώσεων διαμαρτυρίας του 2011 και του δεύτερου εκλογικού γύρου τον Ιούνιο του 2012, έδωσε τη θέση της σε ένα έτος απελπισίας.

Την ίδια περίοδο είδα την τουρκική νεολαία να ξεσηκώνεται μαζικά και να σηκώνει οδοφράγματα πιο ψηλά απ’ όσο έχω δει στην Ελλάδα. Είδα ένα εκατομμύριο στους δρόμους του Ρίο, δεκαεφτά εκατομμύρια στους δρόμους της Αιγύπτου να αγωνίζονται να ανατρέψουν τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.

Η ιστορία συνεχίζει να εξελίσσεται ταχύτατα, αναγκάζοντας τον κόσμο να πετάει στα σκουπίδια τις κριτικές για το βιβλίο αυτό και το βασικό του επιχείρημα που είναι ότι η αντι-ιεραρχική νεολαία και τα δημοκρατικά κινήματα των τελευταίων τεσσάρων χρόνων σηματοδοτούν μια στρατηγική ρήξη με τις πολιτικές του παρελθόντος, συμπεριλαμβανομένης της αριστερής πολιτικής και του κόσμου που τη γέννησε.

Γιατί όμως η κατάσταση στην Ελλάδα είναι διαφορετική; Με μια λέξη, τα οικονομικά. Οι αγώνες στην Ελλάδα σε κάθε περίπτωση αντιπαλεύουν την αδυσώπητη λογική που επιβάλλεται από το οικονομικό δόγμα της Bundesbank και της ΕΚΤ. Λογική που ενισχύεται από τον οριακά καμουφλαρισμένο ρατσισμό των βορειο-ευρωπαϊκών μίντια για τους Έλληνες.

15

«Η Ελλάδα πρέπει να αποφασίσει αν θέλει να ανήκει στην Ευρώπη ή την Αφρική», μου είπε κάποια στιγμή ένας διακεκριμένος Γερμανός οικονομολόγος, σοκάροντας όσους φιλέλληνες ήταν παρόντες. Αδυνατούσε να καταλάβει πως η χώρα εξαναγκαζόταν να γίνει Βαϊμάρη.

Οι Αιγύπτιοι είχαν επιλογές τις οποίες και πραγματοποίησαν θεαματικά: να σταματήσουν την ισλαμιστική αντεπανάσταση, έστω και με το κόστος μιας συμμαχίας με τον στρατό.

Η τουρκική νεολαία είχε επίσης επιλογές: εξόρισαν την αστυνομία από την Πλατεία Ταξίμ για τέσσερα ολόκληρα βράδια. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τα βλέμματά τους που έβγαζαν φωτιές μέσα από τα παλαιστινιακά κασκόλ και τις κουκούλες τους. Είδα ακαδημαϊκούς και παιδιά στρατηγών δίπλα σε αναρχικούς, και φεμινίστριες να σχηματίζουν αλυσίδες για να σηκώσουν οδοφράγματα. Είδα οπαδούς αντίπαλων ποδοσφαιρικών ομάδων με όρκους αιώνιας έχθρας, να ανταλλάσουν κασκόλ και να επιτίθενται μαζί στην αστυνομία.

Και οι Σύριοι είχαν επιλογές, αν και πιο δύσκολες: να επιλέξουν ανάμεσα στην ήττα ή την υποστήριξη μιας ένοπλης αντίστασης, που καμία δυτική δύναμη δεν είναι πρόθυμη να βοηθήσει.

Οι ανελέητοι όμως οικονομικοί πειραματισμοί της Ευρώπης έχουν αφήσει τους κατοίκους στην Ελλάδα χωρίς σχεδόν καμία επιλογή.

Έτσι, όταν έφτασε η στιγμή γι’ αυτό που ονομάζω σ’ αυτό το βιβλίο «εκδίκηση της ιεραρχίας», αυτή ήταν δολοφονική. Ακόμα και μέσα στην ευφορία και τις μακροσκελείς ομιλίες της γενικής συνέλευσης στο Σύνταγμα, τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2011, η Χρυσή Αυγή στρατολογούσε κόσμο στις παρυφές της πλατείας.

Την ίδια ώρα οι ιεραρχίες της αριστεράς έχουν παραμείνει αγκυλωμένες και διασπασμένες: η έχθρα μεταξύ κόκκινου και μαύρου, που επιτρέπει στους φασίστες να καταλαμβάνουν και να αποκλείουν ολόκληρες περιοχές στο κέντρο της Αθήνας, που εξασφαλίζει πως κάθε διαδήλωση θα έχει δύο σημεία εκκίνησης αλλά ένα μόνο τέλος-δακρυγόνα, αποχώρηση του κόσμου και ακόμα περισσότερη πικρία.

16

Οι απλοί άνθρωποι υποχώρησαν: στο σκυλάδικο για να ξεχαστούν στο τραγούδι, στο χωριό για να επιβιώσουν, στις χιλιάδες τοπικές δράσεις για να αισθανθούν ότι κάνουν κάποια διαφορά, στις παραλίες, στις σχέσεις τους αν και ακόµα και εκείνο το µοναχικό γκράφιτι ‘Έρωτας ή Τίποτα» στη Σταδίου έχει αρχίσει να ξεθωριάζει.

Καθώς γράφω αυτές τις λέξεις έχω την αίσθηση πως η κατάσταση στην Ελλάδα βρίσκεται σε µια κρίσιµη καµπή. Η ΕΡΤ τελεί υπό κατάληψη και δεν έχει κλείσει ακόµα. Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα γέννησε τόση απέχθεια και πίεση από το εξωτερικό που η υπόγεια πολιτική της αστυνοµικής συγκάλυψης και της δικαστικής ανοχής της Χρυσής Αυγής τερµατίστηκε.

Για να πάνε µπροστά όσοι επιθυµούν µια δηµοκρατική, ειρηνική κατάληξη της ελληνικής κρίσης πρέπει να κοιτάξουν στα µαθήµατα που µπορούν να πάρουν πέρα από τα σύνορα της χώρας. Αν και η κουλτούρα του δρόµου είναι παγκόσµια, οι θεωρητικοί και οι δηµοσιογράφοι που πρόσκεινται στην αριστερά δεν φηµίζονται για την υπερβολική τους ενασχόληση µε τα γεγονότα στο εξωτερικό.

Η µη διατυπωµένη σκέψη που κρύβεται πίσω απ’ όλα είναι ότι οι διαδικτυωµένες διαδηλώσεις και συνειδήσεις του 2011 ήταν εφήµερες, ενώ οι πολιτικές δοµές του παρελθόντος είναι συµπαγείς. Η ιστορία του ελληνικού 20ού αιώνα βαραίνει, όπως είχε πει ο Μαρξ κάποτε, «σαν εφιάλτης στο µυαλό των ζωντανών».

Η Ελλάδα, εποµένως, έχει ακόµα να ζήσει το δικό της Gezi Park, τη δικιά της Puerta del Sol‑ διαδηλώσεις δηλαδή που βγάζουν στον δρόµο ολόκληρα σχολεία, οικογένειες, γειτονιέξ διαδηλώσεις που µεταµορφώνουν ολόκληρη την κοινωνία.

Εάν ποτέ το ζήσει µπορώ να σας περιγράψω πώς θα µοιάζει: οπαδοί ποδοσφαιρικών οµάδων θα ανταλλάσουν τις µπλούζες τους µ’ εκείνες των αντιπάλων τους, οι οµάδες περιφρούρησης του ΚΚΕ θα ενώσουν τις δυνάµεις τους µε το µπλακ µπλοκ-και θα πληµµυρίζουν από φιλελεύθερα, δηµοκρατικά γεροντάκια.Οι µετανάστες θα πάψουν να κρύβονται πια σε σκοτεινές γωνίες και θα βγουν να αναλάβουν τον πλήρη ρόλο τους µέσα στα κοινωνικά κινήµατα.

17

Τα πρώην κοµµατικά µέλη θα σταµατήσουν να ακολουθούν τις γραµµές του κόµµατός τους και θα ορίζουν αυτοί τα επόµενα βήµατά τους. Πολιτικά τραγούδια θα παίζουν στη διαπασών στα σκυλάδικα, όχι τα παλιά τραγούδια, αλλά νέα που κανένας δεν έχει σκεφτεί ακόµα.

Και ο κόσµος θα σταµατήσει να επιτίθεται στους δηµοσιογράφους. Ο άντρας που µια µέρα µου είπε έξω από τη Βουλή να µην τραβάω µε την κάµερά µου γιατί «είναι πλέον αργά», έκανε λάθος. Βασικά ο µηδενισµός θα εκλείψει, όπως και η κατάθλιψη.

Ενώ τα γράφω αυτά, τρεις βουλευτές της Χρυσής Αυγής, που είχαν συλληφθεί από µονάδες της αντι-τροµοκρατικής µε καλυµµένα πρόσωπα, αφέθηκαν ελεύθεροι µε εγγύηση. Τα ΜΜΕ ταλαντεύονται µεταξύ ενθουσιασµού και τρόµου. Αυτό δεν µπορεί να συνεχιστεί.

Για µια χώρα που έχει ολοένα και περισσότερο συµβιβαστεί µε την καταστροφή -ως την τελική σύγκρουση αριστεράς και δεξιάς-η απελευθέρωση των δυνάµεων της «δικτυωµένης» πολιτικής, της αντι-ιεραρχίας, της συνεργασίας και της δηµιουργίας, µπορεί να είναι το µοναδικό αντίδοτο.

Στους δρόµους της Αθήνας περιβάλλεσαι από το παρελθόν γεγονός µε αδιαµφισβήτητη αξία. Τα κινήµατα όµως που αγωνίστηκαν και κέρδισαν, ή τουλάχιστον δεν έχασαν, παγκοσµίως, είχαν κατανοήσει κάτι σχετικά µε το παρελθόν. Όπως έγραψε ο ποιητή ς Σέλλεϋ: ο κόσµος έχει πια κουραστεί απ’ αυτό.

Paul Mason

Αθήνα, 2 Οκτωβρίου 2013

 

 

Πρόλογος

19

Η Φολκλορταν ένα κρύο βράδυ Παρασκευής, αρχές του 2011, κάποια στιγµή µεταξύ της πτώσης του Μπεν-Άλι στην Τυνησία και της πτώσης του Αιγύπτιου προέδρου Χόσνι Μουµπάρακ. Έλαβα µια πρόσκληση. Μου ζητούσαν να δώσω διάλεξη για την Παρισινή Κοµµούνα, σε κάτι που ονοµαζόταν «το πραγµατικά ελεύθερο σχολείο» στο Μπλούµσπερι. Φτάνοντας στον χώρο διαπίστωσα πως αυτό το κάτι ήταν µια κατάληψη. Είχαν καταλάβει ένα αστικό σπίτι του 18ου αιώνα, στην καρδιά του Λονδίνου και το είχαν µετατρέψει σ’ ένα ad hoc πανεπιστήµιο. Πάνω στην εξώπορτα είχαν κοτσάρει µια πινακίδα που έλεγε «Δηµοσιογράφοι, άντε γαµηθείτε».

Εδώ βρισκόταν συγκεντρωµένο το σκληροπυρηνικό κοµµάτι του φοιτητικού κινήµατος: ταγµένοι οικο-µαχητές, βετεράνοι αυτοκτονικών καθιστικών διαµαρτυριών µπροστά σε τανκς στη Γάζα, µέλη του διασπασµένου πλέον «στρατού των κλόουν» και όπως ειπώθηκε από τον οικοδεσπότη µου, «οι καταστασιακοί Ταλιµπάν».

 

* Ο στρατός των κλόουν ή αλλιώς CIRCA (Clandestine Insurgent Rebel Clown Army) είναι µια ακτιβιστική, αριστερή, αντι-καθεστωτική οµάδα µε βάση τη Μεγάλη Βρετανία. Οι ακτιβιστές που συµµετέχουν στις δράσεις του στρατού αποκαλούνται ‘Έπαναστάτες Κλόουν» και ντυµένοι σαν κλόουν πραγµατοποιούν σατιρικές παρεµβάσεις ενάντια στην παγκοσµιοποίηση, τον πόλεµο, την καταστολή κ.α,

 

20

Ήξεραν πως κάτι τέτοιο είχε ξανασυμβεί στο παρελθόν; Το είχαν ακουστά. Τους παρακολουθούσα να γουρλώνουν τα μάτια τους -ήταν καμιά εξηνταριά, καθισμένοι οκλαδόν στο ξύλινο πάτωμα με μεγάλες τάβλες εποχής Τζέιν Ώστιν -καθώς τους μιλούσα για τους φιλοσοφικούς διαξιφισμούς ανάμεσα στον Προυντόν, τον Μπλανκί, τον Μαρξ και τον Γκαριμπάλντι, τα χρόνια πριν το 1871, δίχως ποτέ να χρειαστεί να τους επισημάνω τους παραλληλισμούς με το «κάμπινγκ για το κλίμα», το μπλακ μπλοκ, τη Ναόμι Κλάιν και τους Ζαπατίστας.

Έπειτα κάποιοι από μάς στριμωχτήκαμε στην κοντινή «Museum Tavern», όπου σύχναζε ο Μαρξ. Στη συντροφιά βρίσκονταν δύο ακτιβιστές καλλιτέχνες ο @spitzenprodukte και ο @benvickers, ο @dougald, εφευρέτης του όρου «καταστρονομία», ο @digitalmaverick, δάσκαλος και «ευαγγελιστής» του ανοιχτού λογισμικού, και ο Τιμ, που είχε αφιερώσει τη ζωή του στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Δέλτα του Νίγηρα.

Η συζήτηση φούντωσε. Τι ήταν αυτό που είχε ανάψει τη θρυαλλίδα της παγκόσμιας εξέγερσης; Η τεχνολογία, η οικονομία, η ψυχολογία των μαζών ή μήπως το «πνεύμα των καιρών»; Προς στιγμήν υιοθέτησα μια τεχνολογικά ντετερμινιστική εξήγηση: «Δείτε πώς λάμπουν τα μάτια σας όταν μιλάμε για το διαδίκτυο. Πρέπει να είναι το διαδίκτυο!» Ρίχνοντας μια ματιά στο iPhone μου, κατάλαβα γιατί έδειχναν κατά διαστήματα αφηρημένοι. Μετέδιδαν μέσω του Twitter ολόκληρη τη συζήτησή μας στους φίλους τους.

Επηρεασμένος από αυτή την κουβέντα, το άλλο πρωί ανέβασα στο μπλογκ μου ένα άρθρο με τίτλο «Είκοσι λόγοι για τους οποίους ο κόσμος ξεσηκώνεται παντού». Διαδόθηκε αστραπιαία.

Μετά από έναν μήνα συνάντησα έναν χάκερ από τη Βοστώνη, που μου είπε: «υπάρχουν ομάδες συζήτησης στις ΗΠΑ, που μελετούν το άρθρο σου». Στη συνέχεια ανακάλυψα πως μια διεθνής συλλογικότητα αγωνιστών έγραφε ένα βιβλίο μέσα στο οποίο σχολιαζόταν το άρθρο μου. Αργότερα έπεσα πάνω σε μερικούς απ’ αυτούς, την ώρα που προσπαθούσαν να γλυτώσουν τα κεφάλια τους από την ελληνική αστυνομία καταστολής. Όλο αυτό τελικά δημιούργησε την αίσθηση αλληλεπίδρασης μεταξύ του καταγράφοντος, των καταγραφόμενων και των γεγονότων, τα οποία ακόμα δυσκολεύομαι να κατανοήσω.

21

Στο βιβλίο αυτό αναζητώ τους λόγους για τους οποίους τα διάφορα κινήματα διαμαρτυρίας, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι και διαδικτυακά οργανωμένες εξεγέρσεις, εκδηλώθηκαν κατά τη διετία 2009-2011*. Για τη συγγραφή του ταξίδεψα από το Κάιρο στη Μανίλα και από ‘κει στην Αθήνα και ακόμα παραπέρα. Δεν είναι μια ολοκληρωμένη ιστορία και βεβαίως τα γεγονότα δεν έχουν πάψει να εξελίσσονται.

Το βιβλίο δεν ισχυρίζεται πως αποτελεί «θεωρία των πάντων», αποκαλύπτοντας συνδέσει; μεταξύ της LulzSec**, του φαινομένου του θερμοκηπίου και των κρίσιμων ημερομηνιών στο ημερολόγιο των Μάγια, ούτε πως ανήκει στον χώρο της κοινωνιολογικής έρευνας. Είναι δημοσιογραφία.

Κάποιες ιδέες του αρχικού άρθρου τις ανέλυσα περαιτέρω, ενώ άλλες τις εγκατέλειψα. Κάποια πεδία συγκρούσεων τα αγνόησα, γιατί απλούστατα δεν μπορούσα να είμαι εκεί. Το αρχικό άρθρο (που έγραψα στις 5 Φεβρουαρίου 2011, με το κεφάλι μου καζάνι από τη βαβούρα της Museurn Tavern) όταν ο Μουμπάρακ βρισκόταν ακόμα στην εξουσία και η Ελλάδα μπορούσε να ξεπληρώσει το χρέος της, ήταν απλώς μια στιγμιαία αποτύπωση. Το ίδιο είναι και αυτό το εγχείρηµα, παρότι έχει εµπλουτιστεί µε περισσότερες λεπτοµέρειες και µεγαλύτερη ανάλυση. Μολονότι τα γεγονότα εξελίχτηκαν τάχιστα, η ουσία του θέµατος που πραγµατεύοµαι παραµένει αναλλοίωτη. Βρισκόµαστε εν µέσω µιας επανάστασης πυροδοτηµένης από τη σχεδόν ολοκληρωτική κατάρρευση του καπιταλισµού της ελεύθερης αγοράς, σε συνδυασµό µε την άνοδο των τεχνολογικών καινοτοµιών, την ενίσχυση της επιθυµίας για προσωπική ελευθερία και τη µεταβολή της σηµασίας της ελευθερίας στην ανθρώπινη συνείδηση. Η οικονοµική κρίση κάνει τους δυνατούς να δείχνουν αδύναµοι και τους αδύναµους να υιοθετούν αναγκαστικά στρατηγικές που κάποτε ήταν αποκλειστικό προνόµιο των περιθωριοποιηµένων οµάδων διαµαρτυρίας.

* Από τη στιγμή που κυκλοφόρησε η πρώτη έκδοση του βιβλίου, το κίνημα «Καταλάβετε» κατέλαβε κεντρική σκηνή στις ΗΠΑ, οι διαμαρτυρίες στη Ρωσία έκαναν έναν πλήρη κύκλο κορύφωσης και καταστολής, ενώ εμφανίστηκαν κι άλλα σημαντικά κινήματα όπως αυτά στη Χιλή και τον Καναδά. Τους τελευταίους δώδεκα μήνες τους πέρασα προσπαθώντας να καλύψω, από κοντά, τα γεγονότα, κυρίως ως δημοσιογράφος της τηλεόρασης. Στη δεύτερη έκδοση του βιβλίου ξαναεπισκέπτομαι την Ελλάδα και την Ισπανία, εξετάζω τις επιπτώσεις του ρωσικού κινήματος ως τη στιγμή της φυλάκισης των Pussy Riot και επανέρχομαι με κριτική ματιά στο αρχικό μου άρθρο «Είκοσι λόγοι για τους οποίους ο κόσμος ξεσηκώνεται παντού».

* * Lulz Security: ομάδα χάκερ η οποία έχει αναλάβει την ευθύνη για σημαντικές ηλεκτρονικές επιθέσεις.

 

22

Εάν έχεις αλυσοδεθεί σε µαχητικά αεροπλάνα, ή εάν είσαι ειδήµονας στις ηλεκτρονικές επιθέσεις «άρνησης παροχής υπηρεσιών», µέρη του βιβλίου αυτού θα σε κάνουν να σκεφτείς, «’ντάξει, αυτό το ήξερα». Ο στόχος, όπως και στο αρχικό άρθρο, είναι να αποτυπώσω τις στιγµές της κρίσης και της επανάστασης, να τους δώσω περιεχόµενο και να εξηγήσω τι συνδέει αυτούς τους φαινοµενικά διαφορετικούς, ανά τον πλανήτη, ξεσηκωµούς.

Πολλοί από τους ακτιβιστές µε τους οποίους µίλησα εναντιώνονται στην ιδέα µιας ενοποιητικής θεωρίας, µιας απλοποιηµένης παράθεσης διεκδικήσεων, ενός γκουρού ή µιας τελεολογίας. Ούτε και ‘γω προσπαθώ να προµοτάρω κάτι τέτοιο. Ολοένα και περισσότερο, οι νέοι αντλούν τη γνώση δωρεάν και στοχευµένα, από διαδικτυακά άρθρα, σχολιασµούς και, συχνά χωρίς ανάσα, τουίτ. Και για πολλούς η πολιτική πλέον είναι συµβολική. Έχει να κάνει µε την απροθυµία να συγκρουστείς µε την εξουσία σύµφωνα µε τους δικούς της όρους, έχει να κάνει µε δράση, όχι µε ιδέες, µε τον συµβολικό έλεγχο του χώρου για τη δηµιουργία ουτοπικών νησίδων.

Η µορφή του βιβλίου αντικατοπτρίζει το «πνεύµα των καιρών». Συνδυάζει ρεπορτάζ, εκθέσεις, τουίτ, αδηµοσίευτο υλικό και κυβερνοψυχολογία. Όπως επίσης ορισµένες οικονοµικές εκτιµήσεις που έχουν συλλεγεί µέσα σε σύννεφα δακρυγόνου.

23

Και ο ρόλος του «βιβλίου» του ίδιου αλλάζει. Συγγραφείς της γενιάς µου έµεναν άναυδοι µπροστά στη Νέα Δηµοσιογραφία τη; δεκαετίας του ’60, όταν η απότοµη στροφή προς το ειλικρινές ρεπορτάζ µπορούσε να βάλει τέλος σε προεδρίες και πολέµους. Βέβαια, το αντίστοιχο της εποχής δεν θα µοιάζει καθόλου µε το µεγαλόπνοο ρεπορτάζ του ’60. Πρόκειται περισσότερο για τη σύνθεση των συµµετοχών χιλιάδων πολιτών, στο ελεύθερο σε όλους αρχείο των κοινωνικών δικτύων. Οι σκέψεις που τουίταραν, τα σαρκαστικά σχόλια, καθώς φίλοι έτρεχαν πανικόβλητο ι εν µέσω συγκρούσεων, οι µπλούζες ποδοσφαιρικών οµάδων που φορούσαν καθώς τριγυρνούσαν στην απελευθερωµένη Τρίπολη µε τα Καλάσνικοφ στα χέρια. Ένα τεράστιο ποτάµι ανθρώπινης ελπίδας ρέει και το µόνο που προσπαθώ να κάνω είναι να βουτήξω µέσα το δάχτυλό µου.

Η ουσία του «βιβλίου» εκφράστηκε από έναν φοιτητή που διαδήλωνε στις ΗΠΑ. Η οµοσπονδιακή αστυνοµία είχε προσπαθήσει να συλλάβει κάποιον εντός πανεπιστηµιακού χώρου, µε τους φοιτητές να αντιδράνε και να περικυκλώνουν το περιπολικό. Ένας εικοσάχρονος, µε ξανθά σγουρά µαλλιά, έβγαλε τα παπούτσια του και όρθιος πάνω στην οροφή του αυτοκινήτου, προκάλεσε µια συνέλευση που κράτησε µέρες. Αργότερα, είπε:

«Το να συµµετέχει; στην περικύκλωση ενός περιπολικού, να ανεβαίνεις στην οροφή του για να µιλήσεις στον κόσµο, να συµβάλλεις και σωµατικά στη δηµιουργία µιας κοινότητας, όλα αυτά γίνονται πράξεις αυτονόητες. Από τη στιγµή που η πρόθεση γίνεται πράξη, µπορεί να εµφανιστούν κι άλλοι λόγοι για να περικυκλώσεις ένα αυτοκίνητο, πέρα από το να το εµποδίσεις να φύγει, όπως η συµµετοχή στην κοινότητα. Αυτό δεν το βίωσα πουθενά αλλού τόσο έντονα όσο γύρω από το περιπολικόυ.

Αυτό δεν συνέβη όµως το 2011. Τα λόγια αυτά ειπώθηκαν το 1964 από τον Μάριο Σάβιο, πρωτεργάτη του φοιτητικού κινήµατος, στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια, σε µια διαδήλωση που πυροδότησε µια δεκαετία πανεπιστηµιακών εξεγέρσεων σε ολόκληρη την επικράτεια των ΗΠΑ.

Μπορεί να έχεις σκεφτεί πως τέτοιες µέρες έχουν περάσει ανεπιστρεπτί, τέτοιος ιδεαλισµός, τέτοια χάρη, τέτοια δηµιουργικότητα και ελπίδα. Κι όµως, τις ξαναζούµε.

Λονδίνο, 26 Οκτώβρη 2011

 

-Ι-

 

25

«Τώρα είµαστε πραγµατικά ελεύθεροι»:

γιατί η επανάσταση στην Αίγυπτο δεν έχει τελειώσει

 

Κάϊρο, Μάιος 2011

ο ισόγειο στο σπίτι του Μούζα Ζέκρι είναι βουτηγµένο στα σκουπίδια και τις µύγες. Στον επάνω όροφο ζει η χήρα του αδερφού του, που σκοτώθηκε στην επανάσταση. Ο Μούζα θα µείνει στον πιο πάνω όροφο όταν τελειώσει, γιατί τώρα δεν είναι παρά ένα κουφάρι, ένα ερείπιο πνιγµένο στη σκόνη και σε ακόµα περισσότερα σκουπίδια και µύγες.

Ένας νεκρός αδερφός, αρκετές ηµέρες τρόµου στην πλατεία Ταχρίρ, βδοµάδες καχυποψίας και κινδύνου, αυτός είναι ο επαναστατικός ισολογισµός για τον Μούζα Ζέκρι. Τα µόνα που έχει να δείξει είναι ένα πανό στον µπροστά δρόµο, που δείχνει τον αδερφό του δίπλα στην εικόνα του Ιησού Χριστού, σαν µάρτυρα. Αυτό και η ελευθερία.

Και είναι αυτή η ελευθερία, η τόσο ξαφνική και µαρτυρική, που φωτίζει το πρόσωπό του και φουσκώνει το µικροσκοπικό του σώµα, ενώ µε οδηγεί µέσα από δρόµους γεµάτους καπνό σίσα’, κόπρανα γαϊδάρου και θύελλες από µύγες:

* Σ.τ.µ. Δεν αναφέρεται στο ναρκωτικό σίσα που διακινείται τελευταία και στην Ελλάδα αλλά στον καπνό του ναργιλέ.

26

Οι δυνάµεις της κρατικής ασφάλειας άφαντες. Επειδή έχουµε ελευθερία! Ο καθένας τώρα έχει φωνή και θέλει να ακουστεί. Πιο πριν, µε τον Μουµπάρακ, όποιον άνοιγε το στόµα του τον καθάριζαν επί τόπου. Τώρα υπάρχει ελευθερία.

Η φτωχογειτονιά Μοκάταµ, στα νοτιοανατολικά του Καϊρου, είναι το σπίτι 65.000 ζαµπαλίν ή αλλιώς «ανθρώπων των σκουπιδιών». Οι νέοι και τα παιδιά συλλέγουν τα σκουπίδια στους µισοσκότεινους δρόµους του κέντρου. Οι γυναίκες τα διαχωρίζουν σε ξεχωριστά τσουβάλια: κόκκαλα, µέταλλο, ύφασµα και πλαστικό, όλων των λογιών µπουκάλια νερού και δοχεία λαδιού. Μια ολόκληρη οικογένεια, σε µικρή απόσταση από τον δρόµο του Μούζα, ειδικεύεται στη διάλυση πλαστικών µαχαιριών και πιρουνιών µέχρι να γίνουν λευκή µάζα. Ο κόσµος των ζαµπαλίν είναι τα βρωµερά σοκάκια, η κάψα που σφυροκοπάει το πρόσωπο, το φτηνό ψωµί που καταβροχθίζεται λαίµαργα µε λιγδιασµένα δάχτυλα.

Οι ζαµπαλίν είναι κυρίως κόπτες-χριστιανοί. Η εικόνα του Ιησού παρακολουθεί τα πάντα σε κάθε εργαστήριο, σε κάθε λόφο σκουπιδιών. Αλλά στον δρόµο, ενώ ο Μούζα µε οδηγεί σε ένα αυτοσχέδιο εργοστάσιο, όπου µε βαρέλια και πυρσούς µετατρέπουν πλαστικά µπουκάλια σε διάφανο χιόνι, δυο άντρες αγκαλιάζονται, και επιδεικνύοντας τα θρησκευτικά σύµβολα που έχουν αποτυπώσει µε τατουάζ στους καρπούς τους, λένε: «Είµαι χριστιανός, Είµαι µουσουλµάνος», «Είµαστε µαζί».

Η αιγυπτιακή επανάσταση µπορεί να ξεκίνησε στο Facebook, αλλά όταν έφτασε σ’ αυτά τα σοκάκια, η κινητοποίηση αντρών των οποίων οι ζωές ορίζονται απόλυτα από τη θρησκεία, την οικογένεια και την κάστα, αποτέλεσε το σηµείο καµπής, µετά το οποίο, τα πράγµατα έγιναν επικίνδυνα για τον Χόζνι Μουµπάρακ.

«Δυο άντρες µάς πλησίασαν. Πάµε στην Ταχρίρ, µας είπαν, να ζητήσουµε αλλαγές», εξηγεί ο Μούζα. Ακόµα και τώρα είναι διστακτικός να πει τα ονόµατά τους, αλλά ενώνει τις παλάµες του πάνω από το κεφάλι του για να εκφράσει τη σηµασία αυτού που έκαναν. «Μας είπαν, ελάτε να διαδηλώσουµε µαζί µε τους άλλου; στην Πλατεία Ταχρίρ. Ο ένας ήταν µουσουλµάνος, ο άλλος χριστιανός. Μια γροθιά! Πήγαµε µε τα αυτοκίνητα. Δέκα, είκοσι αυτοκίνητα µαζί. Όταν πια φτάσαµε, είχα συνειδητοποιήσει το δίκιο του σκοπού µας, να επαναστατήσουµε και να κερδίσουµε την ελευθερία µας».

27

Κάποιοι από τους ανθρώπους που τεµαχίζουν µπουκάλια δεν πήγαν. Ο ένας είπε γελώντας, «έχουµε τη δικιά µας πλατεία εδώ» και έδειξε ένα λεκέ από σκόνη και κόπρανα. «Περιµέναµε να έρθει η Ταχρίρ στους ζαµπαλίν».

Και ήρθε, αλλά όχι µε τον τρόπο που περίµεναν. Στις 7 Μαρτίου 2011, σε λιγότερο από ένα µήνα µετά την πτώση του Μουµπάρακ, όταν πια οι άνθρωποι των σκουπιδιών είχαν καθαρίσει την Ταχρίρ συµβολικά, τραµπούκοι του παλιού καθεστώτος οργάνωσαν έναν όχλο από µουσουλµάνους που επιτέθηκε στην παραγκούπολη. Οι πληρωµένες αυτές συµµορίες ονοµάζονται µπαλταντίγια:

Ο αδερφός µου έτρεξε να το πει στον πατέρα µου. Δουλεύει σε συνεργείο, στο σηµείο όπου κατευθύνονταν οι µπαλταντίγια. Όµως ο πατέρας µου είχε ήδη φύγει. Το τηλέφωνο χτύπησε: Ο αδερφός σου είναι στο νοσοκοµείο. Είναι νεκρός. Τον πυροβόλησαν αλλά κανείς δεν ξέρει ποιός το έκανε.

ΟΙ σχέσεις ανάµεσα στις παραγκουπόλεις Κοπτών και Μουσουλµάνων ήταν πάντα δύσκολες, αλλά, παρά τον θάνατο του αδερφού του, ο Μούζα δεν φοβάται να πηγαίνει εκεί. Αυτό που φοβάται είναι το κέντρο της πόλης, µε τη µηδαµινή παρουσία του νόµου και της τάξης. «Κυκλοφορώ άφοβα στη γειτονιά των Μουσουλµάνων. Το πρόβληµα τώρα είναι να πάω στο κέντρο, φοβάµαι µη µε πυροβολήσουν, µη µου δείξουν καµιά αστυνοµική ταυτότητα -αληθινή, ψεύτικη δεν ξέρω-και µου ζητήσουν λεφτά ή µε καθαρίσουν».

28

Για τον Μούζα, όπως και για τα εκατοµµύρια κατοίκων των φτωχογειτονιών του Καϊρου, αυτή δεν ήταν «επανάσταση των κοινωνικών δικτύων». Ήταν ένα χάος, µια τροµακτική κατάλυση της τάξης. Η αστυνόµευση, λέει, είναι πολύ χαλαρή, σχεδόν «διακοσµητική».

Από οικονοµική άποψη, δεν έχει αλλάξει τίποτα. Πήγαµε στην Ταχρίρ για να αλλάξουµε κάποια πράγµατα, αλλά µέχρι τώρα, τίποτα δεν έχει βελτιωθεί. Αυτό που χρειαζόµαστε είναι η Αίγυπτος να γίνει σαν την Αµερική, ώστε αν έχεις µια ιδέα, αν θέλεις να ξεκινήσεις µια επιχείρηση, να είσαι ελεύθερος να το κάνεις. Χρειαζόµαστε κοινωνική δικαιοσύνη. Γι’ αυτό τραγουδούσαµε.

Ένα καλό σηµείο εκκίνησης, για όποιον θέλει να καταλάβει πόσο µακριά από κοινωνικά δίκαια ήταν η Αίγυπτος του Μουµπάρακ πριν τις 25 Γενάρη 2011, είναι η φτωχογειτονιά Μοκάταµ. Βρίσκεται στη σκιά ενός γκρεµού από ψαµµίτη, στριµωγµένη µέσα σε ένα στενό κανάλι. Όταν σταθεί κανείς στην κορυφή, κοντά στις σπηλιές που έχουν για εκκλησίες, αντικρίζει ένα δάσος από ξύλινες παράγκες, στραβωµένες σιδεριές, τσιµεντοκατασκευές υπό κατάρρευση και εκατοντάδες σκουριασµένα δορυφορικά πιάτα. Κι αυτό δεν είναι παρά η µισοτελειωµένη σκεπή της δυστυχίας. Βουτώντας µέσα στα σοκάκια, τα πάντα σκοτεινιάζουν. Οι ζαµπαλίν φτιάχνουν τις καλύβες τους σε ύψος πέντε ή έξι ορόφων. Κάθε επιπλέον γιος ή γάµος προσθέτει ένα ακόµα στρώµα τούβλων και τσιµέντου, δηµιουργώντας έναν λαβύρινθο αστικών φαραγγιών. Μια µικρογραφία της Νέας Υόρκης, µόνο που αντί για αυτοκίνητα κυκλοφορούν γαϊδούρια.

Και παντού εκκωφαντικοί θόρυβοι. Μηχανήµατα που σκίζουν και συνθλίβουν πλαστικό, σιδεράδες που σφυροκοπούν το παλιό µέταλλο για να φτιάξουν κάτι καινούργιο, νεκρώσιµοι και αναστάσιµοι ύµνοι από τρανζιστοράκια ανάµικτοι µε τα γκαρίσµατα των γαϊδάρων και τα βελάσµατα των κατσικιών. Όταν τα σκουπίδια φτάνουν (µε Ντάτσουν του ’70 χωρίς παρµπρίζ και φρένα), τα αδειάζουν χύµα µέσα στα σοκάκια, ακριβώς δίπλα εκεί όπου κοιµούνται άνθρωποι. Πρώτα βγαίνουν έξω οι γυναίκες, ακολουθούµενες από όποιο παιδί είναι σε ηλικία που µπορεί πια να περπατήσει. Κάθονται καταγής ανάµεσα στα σκουπίδια και αρχίζουν να τα ξεδιαλέγουν. Ψαχουλεύουν µε επιδεξιότητα να βρουν οτιδήποτε έχει κάποια αξία. Τα πρόσωπα και τα χέρια των γυναικών είναι γκρι από τη λίγδα, τα κεφάλια τους όµως είναι καλυµµένα µε πολύχρωµές µαντίλες και τα αυτιά τους φορτωµένα µε χρυσάφι.

29

Και οι µύγες σύννεφο. Αν ποτέ ζωγράφιζες τη φτωχογειτονιά του Μοκάταµ, θα έπρεπε να σπείρεις τον καµβά σου µε µικρές τελίτσες καφέ χρώματος, συνθέτοντας τελικά µια εικόνα αποτελούµενη από πολλές µικρές ψηφίδες αιωρούµενης σκόνης. Καµιά φωτογραφία όµως και κανένα βίντεο δεν µπορεί να αποτυπώσει την ένταση της παρουσίας των εντόµων, που πληµµυρίζουν το οπτικό σου πεδίο και εµποδίζουν κάθε σου εισπνοή.

Όπως όλες οι σύγχρονες φτωχογειτονιές, έτσι και το Μοκάταµ είναι ένα τεράστιο αυτοσχέδιο εργοστάσιο. Ενώ η µικροοικονοµία του είναι ουσιαστικής σηµασίας για τον παγκόσµιο καπιταλισµό, σταδιακά αποσυντίθεται από αυτόν.

Εδώ και εξήντα χρόνια, οι ζαµπαλίν ήταν αυτοί που λειτουργούσαν το σύστηµα αποκοµιδής σκουπιδιών του Καϊρου. Αφού πρώτα µάζευαν τα σκουπίδια πόρτα-πόρτα, τάιζαν µε το υπό αποσύνθεση οργανικό υλικό τα γουρούνια τους και ανακύκλωναν τα υπόλοιπα, τα οποία και πουλούσαν σε µια παραδοσιακή κάστα µεσαζόντων. Το 2003 όµως, στο πλαίσιο ενός προγράµµατος ιδιωτικοποιήσεων, υπό την επίβλεψη του γιου του Μουµπάρακ, Γκαµάλ, τρεις εταιρείες καθαριότητας, δύο ισπανικές και µια ιταλική, ήρθαν για να «εκσυγχρονίσουν» το σύστηµα αποκοµιδής σκουπιδιών της πόλης.

Αυτές οι ξένες εταιρείες κέρδισαν συµβόλαια καθαριότητας αξίας 50 εκατοµµυρίων δολαρίων τον χρόνο. Στη θέση της συλλογής σκουπιδιών πόρτα-πόρτα έβαλαν σε κάθε γωνία µεγάλους πλαστικούς κάδους. Αντί για την ανακύκλωση του 80% των στερεών απορριµµάτων που πετύχαιναν οι ζαµπαλίν, τα συµβόλαια τούς υποχρέωναν να ανακυκλώνουν µόνο το 20%, ενώ το υπόλοιπο κατέληγε στον σκουπιδότοπο. Το επιστέγασµα της µεταµόρφωσης του συστήµατος αποκοµιδής σκουπιδιών του Καϊρου ήταν η έξωση των ζαµπαλίν, καθώς η γειτονιά τους βρισκόταν δίπλα σε µια περιοχή την οποία φίλοι του Γκαµάλ Μουµπάρακ προόριζαν για ένα µεγάλο πρόγραµµα οικιστικής ανάπτυξης.

30

«Το παλιό σύστηµα λειτουργούσε. Το σύστηµα ανακύκλωση ς ήταν ένα από τα πιο αποδοτικά του κόσµου», λέει ο Εζάτ Γκουίντι, γέννηµα-θρέµµα της φτωχογειτονιάς. Τώρα διοικεί µια ΜΚΟ. «Τότε οι άνθρωποι µπορούσαν να ζήσουν» συνεχίζει, «η φτώχεια του κάτω-από-ένα-δολάριο-τη-µέρα ήταν άγνωστη στους ζαµπαλίν, µέχρι που ήρθαν οι πολυεθνικές. Τώρα το ένα τρίτο είναι άποροι. Φτωχότεροι όλων οι άνθρωποι που αντικαταστάθηκαν και αφοπλίστηκαν από τις εταιρείες καθαρισµού».

Το καινούργιο σύστηµα όµως δεν λειτουργούσε. Οι κάτοικοι του Καίρου δεν χρησιµοποιούσαν τους κάδους. Μάλιστα, πολλοί από τους υψηλής ποιότητας πλαστικούς κάδους κλάπηκαν και µε ποιητική δικαιοσύνη κατέληξαν στα χέρια των ζαµπαλίν που τους διέλυσαν για ανακύκλωση. Οι άνθρωποι παρατούσαν τα σκουπίδια τους στη µέση των δρόµων ή µέσα στα παραµεληµένα και εγκαταλειµµένα κτήρια που σηµαδεύουν το τοπίο της πόλης.

Το νέο σύστηµα είχε ανάγκη από ένα επιπλέον σπρώξιµο. Έτσι το 2009, όταν ξέσπασε η επιδηµία της γρίπης των χοίρων, οι Μουµπάρακ βρήκαν την ευκαιρία που έψαχναν. Το κοινοβούλιο της Αιγύπτου, παρακάµπτοντας το Υπουργείο Υγείας της χώρας και παρακούοντας τις συστάσεις των Ηνωµένων Εθνών, διέταξε τη σφαγή όλων των γουρουνιών ιδιοκτησίας των ζαµπαλίν. Δεν υπήρχε καµία καταγραφή περιστατικού µετάδοσης της γρίπης από χοίρο σε άνθρωπο. Καµία άλλη χώρα δεν είχε διατάξει παρόµοιο µαζικό αφανισµό οικόσιτων χοίρων. Όµως τίποτα δεν απέτρεψε τον Χόσνι Μουµπάρακ από το σχέδιό του.

31

Υπολογίζεται πως σ’ όλη την Αίγυπτο θανατώθηκαν 300.000 χοίροι που άνηκαν σε ζαµπαλίν. Η κυβέρνηση αποζηµίωνε τους ιδιοκτήτες µε ποσά µεταξύ 15 και 50 δολαρίων για κάθε γουρούνι, ενώ οι τιµές στην αγορά κυµαίνονταν την ίδια στιγµή µεταξύ 80 και 300 δολαρίων. Δύο ήταν οι άµεσες συνέπειες. Χωρίς γουρούνια να τρώνε τα αποσυντιθέµενα φαγητά, οι ζαµπαλίν σταµάτησαν να τα συλλέγουν, αφήνοντάς τα να γεµίζουν τους δρόµους. Επίσης τα παιδιά άρχισαν να εµφανίζουν συµπτώµατα υποσιτισµού. Σύµφωνα µε τον Γκουιντί αυτό οφειλόταν στο ότι ενώ οι πολυεθνικές έβγαζαν ακατέβατα 10 δολάρια στον τόνο σκουπιδιών και οι µεσάζοντες άλλα 2, οι ζαµπαλίν δεν έβγαζαν τίποτα. Μόνο ό,τι κατάφερναν να βγάλουν από την πώληση ανακυκλώσιµων υλικών και από τα γουρούνια τους.

Τότε όµως συνέβη κάτι εξίσου πρωτοφανές. Οι ζαµπαλίν εξεγέρθηκαν. Άρχισαν να εκσφενδονίζουν πέτρες, µπουκάλια και κοπριά (απ’ αυτή υπήρχε αρκετή) στις υπεύθυνες, για την εξολόθρευση των χοίρων, οµάδες. Σε απάντηση ο Μουµπάρακ έστειλε στις φτωχογειτονιές µονάδες αποκατάστασης της τάξης. Στο κατόπι τους, όπως πάντα, και η Εθνική Ασφάλεια µε τους βασανιστές της.

Αυτό το µείγµα καταπίεσης, απληστίας, διαφθοράς και νεοφιλελεύθερης οικονοµικής θεωρίας, κατάφερε να µετατρέψει τους ζαµπαλίν σε λανθάνοντες επαναστάτες. Το µόνο που χρειαζόταν πλέον ήταν µια σπίθα, η οποία και άναψε στις 25 Ιανουαρίου του 2011.

(Συνεχίζεται)

* Επιμέλεια βιβλίου ftanei_pia

Advertisements

One response »

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s